Pfalz

Pfalz

De streek

De wijnstreek Pfalz (Nederlands: Palts) is een Duits wijnbouwgebied genoemd naar de gelijknamige regio Pfalz in de deelstaat Rheinland-Pfalz. Met meer dan 225 vierkante kilometer aan wijngaarden - waarop meer dan 100 miljoen wijnstokken staan - wordt jaarlijks zo’n 2,5 miljoen hectoliter wijn gemaakt. Daarmee is het de op één na productiefste wijnstreek van het land. Ongeveer 60% is witte wijn en 40% rode wijn.

Het wijngebied ligt in de Boven-Rijnse Laagvlakte tussen het Paltserwoud en de Rijn. Daar op het rift - tussen het hoog- en laagland - op 110 tot 150 meter boven de zeespiegel - wordt over een strook van 15 kilometer breed en 85 kilometer lang “Pfalzer wein” verbouwd. De meeste wijnbouw concentreert zich vooral langs de zogenaamde Deutsche Weinstraße die van zuid naar noord door het gebied loopt.

Van de ruim 3500 wijnbouwbedrijven die aan deze Deutsche Weinstraße liggen, verkoopt bijna de helft zelf hun producten. De rest wordt vermarkt door coöperaties of wijnboer-collectieven.

met zijn bijna 23.400 hectare is de Pfalz op één na het grootste Duitse wijnbouwgebied, wat neerkomt op ongeveer een kwart van het totale Duitse wijnbouwareaal, met een overheersende marktpositie; elke derde fles van in Duitsland verkochte Duitse wijn is afkomstig uit de Pfalz.

De historie

De wijnstreek Pfalz kent een lange traditie die teruggaat tot de Romeinse tijd. Dat de Pfalz van oudsher een belangrijk en oud wijngebied is in Duitsland,  wordt o.a. aangetoond door een opzienbarend record, die van de oudste wijn ter wereld. In het Historisch Museum te Speyer, op de afdeling wijnmuseum wordt naar verluidt de "oudste nog vloeibare wijn ter wereld" getoond. Een Romeinse glazen amfora uit de 4e eeuw bevat een geelachtige doorschijnende vloeistof.

Uiteraard blijkt uit nog meer dat de Pfalz een belangrijke wijnregio is. De Pfalz kent de grootste wijngoederen-gemeenschap van Duitsland. Binnen de Pfalz regio is er overigens een derby tussen de wijnsteden Landau en Neustadt met respectievelijk 2039 en 2012 hectare aan wijngaarden. Hierbij hoort ook vermeld te worden dat de Pfaltz ook de oudste Wijnbroederschap van Duitsland heeft.  Deze "Weinbruderschaft" van de Pfalz was feitelijk de tweede vereniging sinds 1954. Zijn voorganger "Landsknechte der Weinstraße" was al opgericht in 1939.

Tevens kent de Pfalz de oudste wijnroute van Duitsland. Sinds 1935 verbind deze weg de wijnbouwgemeenschappen vanaf de zuidelijk gelegen "Deutsches Weintor" in Schweigen-Rechtenbach tot het “Haus der Deutschen Weinstraße” in Bockenheim. Weingut "Herrenhof" gelegen in Neustadt-Mußbach is het oudste wijngoed van de Palts dat aan deze route ligt.

Om de wijn meer bekendheid te geven wordt ieder jaar een ambassadrice aangesteld om de wijnen te promoten. Zo’n eerste regionale wijnkoningin werd in 1931 uitgeroepen voor de Pfalz. Duitsland als wijnland nam die traditie over en de kroning van de Duitse wijnkoningin vind sinds 1949 elk jaar - meestal in Neustadt - plaats. De eerste Duitse wijnkoningin in 1949 kwam overigens ook uit de wijnstreek Pfalz.

Halverwege de 20e eeuw werd er vooral op kwantiteit in de wijnbouw gericht. Dit had al snel inferieure kwaliteit en prijsdalingen tot gevolg. Vanaf de jaren 90 is men zich in de Pfalz weer op kwaliteit gaan richten. Een aantal - nog zelfstandige - wijngoederen produceren al van oudsher hoge kwaliteitswijnen, maar tegenwoordig zijn er meer wijngoederen die topkwaliteit leveren.

Dat de Pfalz zijn positie marketingtechnisch ook goed uitbuit blijkt wel uit het feit dat het grootste wijnmakersfeest ter wereld plaatsvind in Neustadt. Slechts enkele kilometers verderop vind het grootste wijnfeest ter wereld plaats dat in de volksmond "Dürkheimer Wurstmarkt" wordt genoemd. Het feest trekt jaarlijks bijna 700.000 bezoekers. Aardig detail is dat in deze stad staat tevens het grootste wijnvat ter wereld met een inhoud van 1,7 miljoen liter is omgetoverd tot een horecagelegenheid.

Het terroir

De Pfalz kent een mild klimaat: in maart bloeien in dit wijngebied de amandelbomen bijvoorbeeld al. Met meer dan 1800-2000 zon-uren per jaar heeft de Palts een bijna mediterraan klimaat. Omdat de wijngaarden aan de lij zijde van het Haardtgebergte enigszins beschut in het Rijndal liggen, worden deze grotendeels beschermd tegen koude winden en vorst. In de wintermaanden komt de gemiddelde temperatuur maar nauwelijks onder het vriespunt. Veel zonnedagen dus, met een gemiddelde jaartemperatuur van 11º C.

De bodem bestaan uit mengsels van zand, leem, mergel en klei , maar de verhoudingen zijn telkens anders. In het zuiden zit de meest zware grond met veel klei. Naar het noorden toe steeds lichter en wordt deze meer permeabele voor water waardoor de wortels droger en sterker worden, dieper wortelen en zo meer mineralen absorberen. Zo komt het dat de zuidelijke wijnstokken hogere opbrengsten in volume hebben, en de noordelijke - tussen Neustadt en Bad Dürkheim - een hogere kwaliteit wijn kunnen leveren.

De wijnbouw

Druivenrassen:

Het zwaartepunt in de Pfalz ligt bij klassieke druiven, met voorop Riesling. De Koning van de witte wijnen is er inmiddels de onbetwiste nummer 1 met ruim 5000 hectare wijngaard (22%). Ook Weiss- en Grauburgunder zijn aan een sterke opmars bezig. Verder horen ondermeer Silvaner, Müller-Thurgau, Scheurebe, Gewürztraminer, Kerner en Morio-Muskat tot het veelzijdige witte wijnaanbod van de Pfalz.

Rode wijnen worden steeds belangrijker. Er is frisse Weissherbst van Portugieser en fruitige Spätburgunder. Het grote succesverhaal van de Pfalz is de Dornfelder (13%), die er sinds enkele jaren furore maakt. De dieprode, meestal droge wijn overtuigt met zijn bijna zuidelijke charme. Hetzelfde geldt voor de nieuwkomer Regent. Ondertussen zijn blauwe druiven goed voor een aandeel van 40%. De Pfalz is daarmee het grootste Duitse rode wijngebied. Voorts zijn de Spätburgunder, Cabernet Sauvignon, Regent, Merlot en St. Laurent bezig aan een stijgende productie. In de Pfalz wordt ook veel witte- rosé- als rode sekt gemaakt van grotendeels Schwarzriesling en Spätburgunder druiven.

Wetgeving:

Dat een wijn smaakt en kwaliteit heeft, zou een vanzelfsprekendheid moeten zijn. Toch is dat niet helemaal zo. Er komt een complex systeem aan te pas om kwaliteit te garanderen en om de consument wijnen te bieden die goed smaken. Om te beginnen is er in het najaar de beslissing over het moment van plukken, vervolgens de indeling van de wijn op basis van mostgewichten. Later worden de wijnen nog geproefd door een onafhankelijke commissie voordat ze vrijgegeven worden voor de verkoop. Een paar maanden daarna is er de krachtmeting met wijnen van collega’s bij wijnconcoursen. Wat heeft het etiket ons daarover te melden? Wat voor smaak mag je verwachten bij een aanduiding als ‘trocken’?

We kennen allemaal wel begrippen als Kabinett, Spätlese, Auslese etc. Maar wat zit er precies achter deze begrippen?

Voor veel wijndrinkers is de kwaliteitsklasse van een wijn het belangrijkste onderdeel van de wettelijk voorgeschreven informatie op een etiket. In Duitsland zijn er diverse kwaliteitsklassen.  Men onderscheidt daarbij de volgende kwaliteitsklassen en kwaliteitsniveaus:

  1. Duitse Landwein (landwijn) hoort tot de wijnen met een berschermde herkomstbenaming. Het is een eenvoudige wijn, die staat voor typiciteit van de regio. Landwein is altijd droog of halfdroog. Sedert 1 augustus 2009 zijn in Duitsland 26 Landwein-gebieden vastgelegd:
  2. Deutscher Wein ohne Herkunftsbezeichnung (Duitse wijn zonder herkomstbenaming) vervangt sinds de EU-wijnwetgevingsverandering van 1 augustus 2009 het begrip Tafelwein (tafelwijn). Deze categorie mag nu ook een vermelding van druivenras en jaartal dragen. De kwaliteitsvereisten liggen wel lager dan die voor Qualitäts- en Prädikatswijnen.
  3. Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete (Q.b.A) vormt de grootste groep Duitse wijnen. Deze kwaliteitswijnen moeten voor de volle 100% uit een van de 13 Duitse wijnbouwgebieden (Anbaugebiete) afkomstig zijn. Voor iedere Qualitätswein zijn, afhankelijk van druivenras en herkomstgebied, minimum normen voor het natuurlijke alcoholgehalte vastgesteld. Het minimum mostgewicht varieert tussen 50 en 72 graden Oechsle. Evenals tafelwijnen mogen kwaliteitswijnen gechaptaliseerd worden. Deze toevoeging van suiker voor de gisting is wettelijk beperkt. Per liter mag door chaptalisatie 20 tot 28 gram extra alcohol ontstaan. Classic – Klassewijn met klassieke smaak. Vanaf het oogstjaar 2000 staat het begrip ‘Classic’ voor kwaliteitswijnen van bovengemiddeld niveau die harmonieus droog smaken en met tal van gerechten te combineren zijn.
  4. Voor Prädikatsweine gelden de strengste eisen ten aanzien van duivenras, rijpheid, harmonie en elegantie. Bij deze wijnen mag geen suiker toegevoegd worden. Er zijn zes verschillende predikaten, telkens met verschillende minimum mostgewichten per druivenras en gebied. In zuidelijke gebieden is in de regel sprake van hogere minima dan in noordelijke. De Prädikate zijn, in oplopende volgorde:
    • Kabinett: fijne, lichte wijnen uit rijpe druiven met weinig alcohol.
    • Spätlese: rijpe, elegante wijnen met mooi fruit, die wat later geoogst worden.
    • Auslese: edele wijnen uit volrijpe druiven; onrijpe druiven worden verwijderd.
    • Beerenauslese: volle, fruitige wijnen uit overrijpe druiven met edele rotting; de botrytis (edele rotting) draagt bij aan de kwaliteit; dergelijke wijnen kunnen niet ieder jaar geoogst worden, maar ze kunnen tientallen jaren bewaard worden.
    • Trockenbeerenauslese: uit verschrompelde, rozijnachtige druiven met edele rotting, top van de kwaliteitspiramide, zoet en honingachtig, extreem lang te bewaren.
    • Eiswein: gemaakt van druiven met eenzelfde minimum mostgewicht als een Beerenauslese, in bevroren bij minimaal 7 graden onder nul geplukt en in bevroren toestand geperst, zodat alleen het fruitconcentraat overblijft.

Hoewel deze termen nog niet officieel zijn geregeld, zie je ze regelmatig verschijnen, zoals Grosses Gewächs of Erste Lage. Erste Lage wijnen zijn de allerbeste wijnen van de Verein Deutscher Prädikatsweine (VDP). Droge wijnen uit topwijngaarden worden aangeduid als Grosses Gewächs (grand cru). Fruitige wijnen met natuurlijke zoetheid worden aangeduid met de traditionele predikaten van Spätlese tot en met Trockenbeerenauslese.

Vinificatie

Bij het maken van Duitse wijn worden vier smaakrichtingen onderscheiden:

  1. Trocken is de aanduiding voor wijnen, die geheel of bijna geheel doorvergist zijn, d.w.z. wijnen met een hoeveelheid restsuiker tot maximaal 4 gram per liter. De wetgever staat de aanduiding trocken ook toe tot 9 gram, wanneer de in g/l uitgedrukte hoeveelheid zuren hoogstens 2 g/l lager is dan de restsuiker. (Formule: zuren + 2 tot maximaal 9). Een droge wijn is niet hetzelfde als een zure wijn. Hij bevat alleen maar weinig onvergiste suiker. Wel proef je een hoge zuurgraad bij droge wijnen eerder.
  2. Halbtrockene wijnen mogen tot 12 gram restsuiker per liter bevatten, of maximaal 18g/l wanneer de hoeveelheid restsuiker niet meer dan 10 gram boven de hoeveelheid zuren ligt. (Formule: zuren + 10 tot maximaal 18).
  3. Liebliche wijnen hebben een hoeveelheid restsuiker die hoger ligt dan de normen voor halbtrocken, maar niet meer dan 45 g/l bedraagt.
  4. De aanduiding süß is toegestaan vanaf 45 g/l restsuiker.

Smaakstijlen/Smaakrichtingen

  1. Trocken is niet altijd even droog. Voor wijn en sekt gelden verschillende smaakaanduidingen.

De Bisschopshoeve

  • Sibberkerkstraat 91
    6301 AV Valkenburg a/d Geul

Volg ons