Elzas

Elzas

De streek

De Elzas (in het Frans: Alsace) is een streek die meteen aanspreekt door haar lieflijke en gemoedelijke karakter en je terugvoert in de tijd. De Elzas is de meest oostelijke wijnstreek in Frankrijk, gelegen tussen de Vogezen in het westen en de Rijn in het oosten, in het noorden begrensd door Straatsburg, in het zuiden door Mulhouse.

De Elzas telt 4400 wijnboeren van wie er 1800 meer dan 2 ha aangeplante velden hebben. 890 van deze 4400 wijnboeren produceren zelf hun eigen wijnen. Het totale met druiven beplante oppervlakte komt daarmee op ongeveer 15.550 hectares verdeeld over 119 wijnbouwgemeentes.

Alhoewel het percentage mousserende wijn, de zogenaamde Crémant d' Alsace, gestaag toeneemt, maken de Elzasser wijnproducenten vooral stille witte wijnen. Er wordt ook een klein percentage rode en rosé wijn geproduceerd. Met uitzondering van de Crémant worden Elzaswijnen altijd verkocht in de zogenaamde ‘flûte d’Alsace’, een wettelijk voorgeschreven type fles.

De historie

Net als de streek kent de wijnbouw in de Elzas een rijke en bewogen historie. De door de Romeinen geïntroduceerde wijnbouw kwam tot bloei ten tijde van de Merovingers en Karolingers; zeer grote liefhebbers van de ‘versterkende en vrolijkmakende wijn’.

Nog voor het einde van het eerste millennium werd al op 160 plaatsen wijn verbouwd. Tijdens de Middeleeuwen behoorden Elzaswijnen reeds tot de meest prestigieuze van Europa. De wijnbouw bereikte zijn hoogtepunt in de 16e eeuw, maar deze welvaartsperiode werd wreed verstoord door oorlogen, plunderingen en natuurrampen, afname van de bevolking en terugloop van de handelsactiviteiten.

Pas na de Eerste Wereldoorlog, wanneer de boeren een beleid gaan voeren dat meer gericht is op kwaliteit, bloeit de wijnbouw weer op. Vanaf 1945 gaat men nog een stapje verder door het afbakenen van het aantal productiegebieden en het vaststellen van strenge voorwaarden voor productie en vinificatie.

Uiteindelijk worden de inspanningen beloond door het instellen van de Appellation d’Origine Contrôlée Alsace in 1962, Alsace Grand Cru in 1975 en Crémant d’Alsace in 1976. Vandaag de dag werken producenten en handelaars, samengebracht in het CIVA, samen aan het prestige en het imago van Elzaswijn in de wereld.

Het terroir

Terroir is de combinatie van klimaat, bodem en geografische ligging die allen hun invloed hebben op de wijn. De bodem, als ondergrond voor de druiventeelt en het klimaat zijn zeer smaakbepalend voor de wijn.

De Elzas kent een enorme variatie aan bodemtypes die om de paar kilometer kunnen wisselen. Je treft er onder meer kalk, klei, leisteen, mergel, graniet als vulkaanbodem aan. Deze grote diversiteit aan bodems met hun eigen samenstelling op een totale oppervlakte van ongeveer 15.000 hectare, is zeer gunstig voor de rijping en ontwikkeling van een groot aantal verschillende druivenrassen.

Het klimaat in de Elzas wordt voor een groot gedeelte bepaald door de Vogezen die de streek beschut tegen neerslag en koelte uit het noorden en westen. De Elzas is daarom, gezien de noordelijke ligging, relatief warm en droog en zelfs één van de gebieden van Frankrijk met de minste neerslag (500 – 600 mm per jaar).

De wijngaarden profiteren van dit semi-continentaal, zonnig, warm en droog klimaat. Ze liggen op de hellingen van de Vogezen 200 tot 400 meter boven de zeespiegel, en profiteren dankzij deze hoge ligging van maximale zonuren. De druiven rijpen  langzaam en gedurende een lange periode, waardoor de verfijnde aroma’s zich goed kunnen ontwikkelen. Het terroir drukt een eigen stempel op de wijnen uit de Elzas. In onze proeverijen, workshops en cursussen leren wij u hier graag meer over.

Wijnbouw

Druivenrassen:

Gewurztraminer, Riesling, Muscat en Pinot Gris zijn van oudsher de zogenaamde edele druivenrassen van de Elzas en de basisdruiven voor wijnen die tot de beste van de Elzas worden gerekend. Een vijfde druif die sinds 2006 aan het lijstje van de edele druivenrassen kan worden toegevoegd is de Sylvaner. Dit zijn de zeven belangrijkste druivenrassen die worden gebruikt voor de Elzas wijnen.

  • Riesling - Een typische druif van de Rijnvallei. In de Elzas heeft de Riesling aan het eind van de 15e eeuw zijn intrede gedaan. Sinds de jaren 60 is het de meest aangeplante druif. De Rieslingdruif brengt in de Elzas en Duitsland de beste wijn voort.

  • Pinot blanc - Levert doorgaans een soepele wijn met een licht bouquet op. Pinot blanc en Auxerrois worden vaak samen als pinot blanc of pinot aangeduid. Heel vaak dient hij als druif voor de basiswijn van Crémant d’Alsace.

  • Gewurztraminer (Traminer Rose) - De oudste druivensoort van de streek, is een kleine wit-roze druif, die enkel voor de productie van witte wijn wordt gebruikt.

  • Pinot gris - Is een kleine blauwe druif die groeit in compacte trosjes. Voorheen heette deze druif hier Tokay d'Alsace. Deze naam mag vanaf 2005 niet meer gebruikt worden wegens verwarring met de Hongaarse Tokaji.

  • Sylvaner - Sylvaner was de meest aangeplante druif in de Elzas en is afkomstig uit Oostenrijk. Wijnen van deze druif kunnen van goede kwaliteit zijn als ze op een goede bodem staan en de opbrengst beperkt wordt, met smaakconcentratie als resultaat.

  • Pinot Noir - Het is de enige toegestane druif voor het maken van rode wijn. Behalve voor stille wijnen, wordt hij ook gebruikt voor de productie van witte en rosé Crémant d´Alsace.

  • Muscat - Bestaat uit twee soorten, die vermengd worden voor de productie van de wijnen: Muscat d'Alsace en Muscat Ottonel.

Daarnaast komen er ook nog in kleine hoeveelheden de volgende druivenrassen voor: Auxerrois blanc, Chardonnay, Knipperlé, Chasselas door de Romeinen vanuit Zwitserland ingevoerd, ook bekend als Gutedel en Klevener de Heiligenstein, synoniem met de Savagnin rosé, de roze en niet-aromatische variant van de Savagnin blanc en familie van de Traminer. De productiezone is beperkt tot het lieu-dit Au bij het dorp Heiligenstein.

Wetgeving:

Appellation d’Origine Protégée (AOP) is de Franse vertaling voor de beschermde oorsprongsbenaming (afgekort: BOB) en is een Europese verordening die streekproducten een bescherming biedt tegen namaak. De Elzas kent de volgende drie AOPs:

  • Alsace: Deze AOP is sinds 1962 erkend en de basisappellation voor de hele regio. Naast de naam van het druivenras kan ook de naam van een gemeente (11 gemeentes) of een wijngaard vermeld worden op het etiket. Deze laatste is dan niet geklasseerd, maar brengt wel vaak wijnen voort met een eigen karakter. Alsace vertegenwoordigt momenteel 74% van de totale productie. Daarvan is 92% wit. Wij hebben voor u van zeer kleine wijndomeinen de mooiste wijnen geselecteerd om kwaliteit en genot te kunnen garanderen.

  • Alsace Grand Cru: Deze AOP is sinds 1975 formeel erkend. Aan deze wijn worden strengere eisen gesteld dan die van de Alsace. Er zijn 51 geklasseerde wijngaarden waarvan de naam altijd op het etiket vermeld staat. In 2011 zijn alle 51 apart erkend als individuele appellations. Behoudens een enkele uitzondering zijn alleen Riesling, Gewurztraminer, Pinot Gris en Muscat toegelaten als druivenrassen. De Grands Crus d’Alsace vertegenwoordigen een gemiddelde jaarlijkse productie van ongeveer 45.000 hl, wat neerkomt op slechts 4% van het totaal aan Alsacewijnen. Binnen ons assortiment hebben wij de volgende Alsace Grand Crus (van de 51) voor u geselecteerd: Geisberg (Ribeauvillé), Kaefferkopf (Ammerschwihr), Moenchberg (Andlau), Schlossberg (Kientzheim), Wiebelsberg (Andlau).

  • Crémant d'Alsace: Deze AOP is sinds 1976 erkend. Ze is bedoeld voor de mousserende Alsacewijnen. Deze wijnen hebben een tweede gisting op fles. Ze worden vooral gemaakt van Pinot blanc, maar ook van Pinot Gris, Pinot Noir, Riesling of zelfs Chardonnay. De AOP Crémant d’ Alsace vertegenwoordigt momenteel zo'n kwart van de totale productie in de Elzas. Ruim 80% wordt in Frankrijk gedronken. De Crémant d’Alsace is een heel goed en veel goedkoper alternatief voor de duurdere Champagnes. Daarom hebben wij enkele zeer mooie crémants in ons assortiment opgenomen.


Binnen het systeem van de appellations (AOPs) in de Elzasstreek kent men ook nog twee speciale type wijnen:

  • Vendange tardive: Voor deze wijnen zijn alleen de Riesling, Pinot Gris, Muscat en Gewurztraminer toegestaan. Deze wijnen worden gemaakt van overrijpe druiven en beschikken over de nodige restsuiker.

  • Sélection de grains nobles: Voor deze wijnen zijn eveneens alleen de Riesling, Pinot Gris, Muscat en Gewurztraminer toegestaan. Het is een zeldzame wijn die alleen in goede jaren gemaakt kan worden wanneer de druiven zijn aangetast door de botrytis cinerea (edele rotting). Ze is zeer intens van smaak en vergelijkbaar met Duitse Trockenbeerenauslese.

Vinificatie

Kenmerken:

Het karakteristieke van de productie van Alsace en Alsace Grand Cru is dat de meeste wijnen droog en aromatisch zijn en voor 90% wit. De Elzaswijnen worden 100% gebotteld in het productiegebied sinds 1972 en afgevuld in een exclusieve, beschermde fles: de flûte d’Alsace. De Elzas heeft een aandeel van bijna 20% van de totale Franse productie van witte AOC wijnen, exclusief mousserende wijnen.

De Elzaswijnen zijn veelal zogenaamde cépagewijnen. Deze wijnen worden van één druivenras gemaakt en worden niet, zoals elders in Frankrijk, genoemd naar de naam van de regio of het dorp waarin de productie plaatsvindt, maar naar het gebruikte druivenras. De Elzas kent daarnaast nog 2 zogenaamde assemblage wijnen. Deze wijnen worden vervaardigd met gebruikmaking van meerdere druivensoorten. Het gaat over de volgende wijnen:

  • Zwicker of Edelzwicker: Een wijn die gemaakt wordt van verschillende druivenrassen. De witte variant komt het meeste voor. Sporadisch wordt er ook een exclusieve rode variant geproduceerd, de zogenaamde Rote Edelzwicker. De assemblages kunnen van verschillende druivenrassen zijn in verschillende verhoudingen. De druiven kunnen samen of ieder afzonderlijk worden gevinifieerd. Vermelding van het oogstjaar hoeft niet.

  • Gentil: Is voorbehouden aan assemblagewijnen van betere kwaliteit dan de Edelzwicker. Die assemblage moet voor minstens 50% bestaan uit Riesling, Muscat, Pinot Gris en/of Gewurztraminer, aangevuld met Sylvaner, Chasselas en/of Pinot Blanc. Iedere druif moet afzonderlijk worden gevinifieerd alvorens geassembleerd te worden en moet zijn goedgekeurd voor de AOC Alsace. Gentil mag pas op de markt komen nadat de wijn op fles is geproefd en goed gekeurd.


Productie:

De vinificatie van wit is vanzelfsprekend de meest gangbare in de Elzas. Ze verschilt nauwelijks van die in andere gebieden. Na de pluk worden de druiven gekneusd. Vervolgens worden ze geperst in horizontale of pneumatische persen voor een zachte extractie van het sap. Na de persing van de druiven wordt het sap (most) per druif en per perceel van herkomst opgeslagen in tanks. Vervolgens kan de vergisting van start gaan. Hierbij worden de suikers uit de druiven omgezet in alcohol dankzij de van nature in de most aanwezige gistcellen of door toevoeging van geselecteerde gistculturen.

De vergisting vindt plaats in de oude houten foeders of, wat steeds vaker het geval is, in tanks van roestvrij staal. Aangezien tijdens dit proces de temperaturen kunnen oplopen tot wel 30ºC en zo de kwaliteit van aroma’s in de wijn kunnen schaden, zijn kelders uitgerust met apparatuur om de temperatuur te controleren en reguleren. Na drie tot vier weken, wanneer de vergisting is afgelopen, worden de wijnen overgestoken om ze te ontdoen van hun grove bezinksel (dode gistcellen) en opgevoed op hun fijne bezinksel gedurende drie tot vier maanden. Om de natuurljke frisheid in de wijnen te behouden, vermijdt de wijnmaker de malolactische vergisting waarbij appelzuur wordt omgezet in het mildere melkzuur.

Het is van belang de wijnen voor botteling te klaren en te stabiliseren. De klaring is bedoeld om alle zwevende deeltjes te verwijderen met het oog op een perfecte helderheid van de wijn. De uiteindelijke stabiliteit wordt verzekerd door een filtering met steriele platen of membranen voorafgaande aan de botteling. Voor wijnen bedoeld om jong te drinken is dat al vanaf februari en maart.

Grote bewaarwijnen worden pas vlak voor de volgende oogst gebotteld. Opvoeding en rijping van Alsacewijnen vinden gewoonlijk op fles plaats.

In de Elzas worden nog twee andere vinificatiemethodes voor stille wijnen toegepast, voor rode en rosé wijnen. Het verschil met de vinificatie bij wit is dat bij het maken van rode wijn de druiven niet onmiddellijk worden geperst, maar gedurende de alcoholische gisting volledig in contact blijven met het sap met het oog op extractie van tannines en kleurstoffen die zich in de schillen bevinden. Aansluitend volgt de persing. De vinificatie van rosé is een variant hierop met een kortere inweking van de schillen dan bij rode wijn om te voorkomen dat te veel kleur onttrokken wordt.

De Crémant d’Alsace wordt geproduceerd door middel van een tweede alcoholische vergisting op fles die tot doel heeft de stille basiswijn mousserend te maken. Men noemt dit proces dan ook de prise de mousse. Na een periode van rijping worden de flessen geleidelijk aan met de hand of machinaal rechtop gezet met de hals naar beneden, zodat het gistbezinksel zich in de hals verzamelt en via het dégorgement verwijderd kan worden. Bij de procedé wordt het bezinksel bevroren, waardoor het een soort kunstmatige kurk vormt die door de druk van het koolzuurgas in de wijn kan ontsnappen. Het volume dat hierbij verloren gaat, wordt aangevuld met een liqueur de tirage (suikertoevoeging) die, afhankelijk van de dosering, een Crémant d’Asace brut, sec of demi-sec oplevert.

De Bisschopshoeve

  • Sibberkerkstraat 91
    6301 AV Valkenburg a/d Geul

Volg ons